Elektronik ticaretin hızla büyümesiyle birlikte çevrimiçi pazaryerleri, ticari faaliyetlerin en önemli araçlarından biri haline gelmiştir. Amazon gibi platformlar üzerinden yapılan satışlar milyonlarca tüketiciye ulaşırken, bu platformlar ile satıcılar arasındaki hukuki ilişki e-ticaret aracılık sözleşmeleri ile düzenlenmektedir ..
E-ticaret aracılık sözleşmeleri (platform sözleşmeleri)elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcı (ETAHS) ile elektronik ticaret hizmet sağlayıcı (ETHS) arasında kurulan ve tarafların hak ve yükümlülüklerini belirleyen temel hukuki metinlerdir.
Türkiye’de bu sözleşmeler başta 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ve Elektronik Ticaret Aracı Hizmet Sağlayıcı ve Elektronik Ticaret Hizmet Sağlayıcılar Hakkında Yönetmelik kapsamında düzenlenmektedir.
Bu yazıda, e-ticaret aracılık sözleşmelerinin hukuki niteliği, sözleşmenin içermesi gereken unsurlar ve platformların yükümlülükleri ele alınacaktır.
ETAHS ve ETHS Nedir?
Elektronik ticaret mevzuatı iki temel aktör üzerinden şekillenmektedir.
Elektronik Ticaret Aracı Hizmet Sağlayıcı (ETAHS)
ETAHS, başkalarına ait mal veya hizmetlerin elektronik ticaret ortamında satışına aracılık eden platformları ifade eder. Başka bir deyişle, çevrimiçi pazaryerlerinin işletmecileri ETAHS olarak kabul edilir.
Örneğin;
- pazaryeri platformları
- çevrimiçi satış uygulamaları
- çok satıcılı e-ticaret siteleri
bu kapsama girmektedir.
Elektronik Ticaret Hizmet Sağlayıcı (ETHS)
ETHS ise söz konusu platformlar üzerinden mal veya hizmet satışını gerçekleştiren satıcıları ifade eder. Platformda mağaza açarak ürün satan gerçek veya tüzel kişiler ETHS olarak kabul edilmektedir.
Bu iki taraf arasındaki ticari ilişki e-ticaret aracılık sözleşmesi ile düzenlenir.
ETAHS’lerin Ölçeğe Göre Sınıflandırılması
Elektronik ticaret mevzuatı, platformların büyüklüğüne göre farklı yükümlülükler öngörmektedir. Bu kapsamda ETAHS’ler yıllık işlem hacimleri dikkate alınarak çeşitli kategorilere ayrılmıştır.
Bu sınıflandırmanın amacı, işlem hacmi ve platformun ekonomik gücü arttıkça daha kapsamlı sorumluluklar getirmektir.
Genel olarak ETAHS’ler şu şekilde sınıflandırılmaktadır:
- ETAHS
- Orta Ölçekli ETAHS
- Büyük Ölçekli ETAHS
- Çok Büyük Ölçekli ETAHS
Platformun büyüklüğü (ölçeği) arttıkça; veri yönetimi yükümlülükleri, rekabet sınırlamaları, reklam faaliyetleri, satıcılarla kurulan ticari ilişkiler bakımından daha sıkı düzenlemeler uygulanmaktadır.
E-Ticaret Aracılık Sözleşmesinin Asgari Unsurları
ETAHS ile ETHS arasındaki ticari ilişkinin koşulları yazılı veya elektronik ortamda yapılan aracılık sözleşmesi ile belirlenir.
Mevzuata göre bir e-ticaret aracılık sözleşmesi asgari olarak aşağıdaki unsurları içermelidir:
- ETHS’ye sunulan aracılık hizmetinin kapsamı
- Aracılık hizmetinin kısıtlanması, askıya alınması veya sona erdirilmesine ilişkin şartlar
- Platform tarafından talep edilen hizmet bedelleri ve bu bedellerin değişme koşulları
- Ürünlerin sıralanmasında veya tüketicilere önerilmesinde kullanılan parametreler
- Satıcıya yapılacak ödemelerin süresi
- Platformun dâhili iletişim sisteminin işleyişi
- Aracılık sözleşmesinin satıcı tarafından erişilebilir şekilde saklanması
- Cayma hakkına ilişkin süreler
- Fikri ve sınai mülkiyet haklarının korunmasına yönelik düzenlemeler
- Platform tarafından elde edilen verilere ilişkin erişim şartları
Bu unsurlar, platform ile satıcı arasındaki ilişkinin şeffaf ve öngörülebilir şekilde yürütülmesini amaçlamaktadır.
Bununla birlikte platformun ölçeğine bağlı olarak sözleşmede yer alması gereken unsurların kapsamı genişleyebilir.
E-Ticaret Aracılık Sözleşmesi Nasıl İmzalanır?
Elektronik ticaret mevzuatına göre aracılık sözleşmesinin geçerli olması için ıslak imza zorunluluğu bulunmamaktadır.
Sözleşme ,Islak imzalı sözleşmenin platforma yüklenmesi, Elektronik imza kullanılması, Platform üzerinde sözleşme şartlarının elektronik olarak onaylanması, Dijital onay veya kutucuk işaretleme yöntemi gibi yöntemler ile imzalanabilmektedir.
Bu nedenle e-ticaret platformlarında mağaza açan satıcılar, çoğu zaman sözleşmeyi elektronik ortamda onaylayarak aracılık sözleşmesine taraf olmaktadır.
ETAHS’nin Temel Yükümlülükleri
Elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcıların mevzuat kapsamında çok sayıda yükümlülüğü bulunmaktadır.
Başlıca yükümlülükler şunlardır:
Platformun erişilebilir şekilde işletilmesi: Platformun teknik olarak çalışır durumda olması ve satıcıların hizmetten kesintisiz şekilde yararlanabilmesi gerekir.
Satıcılar için dâhili iletişim sistemi kurulması: ETAHS, satıcıların bilgi ve belgelerine erişebileceği bir iletişim sistemi kurmakla yükümlüdür.
Fikri mülkiyet ihlallerinin önlenmesi: Platformlar, fikri ve sınai mülkiyet haklarına yönelik ihlaller için etkili ve hızlı çalışan başvuru mekanizmaları oluşturmalıdır.
Hukuka aykırı içeriklerin engellenmesi: Elektronik ortamda satışı yasak olan ürünlerin platformda satışa sunulmasını önlemeye yönelik tedbirler alınmalıdır.
Haksız ticari uygulamaların önlenmesi: Platformlar, satıcılar arasında ayrımcı uygulamalarda bulunamaz ve eşit işlem ilkesine uygun davranmak zorundadır.
Kişisel verilerin korunması: Platformlar, kişisel verileri 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında işlemek ve korumakla yükümlüdür ..
Satıcılara yapılacak ödemeler: Satıcıya yapılması gereken ödeme, ürün bedelinin platformun tasarrufuna girdiği ve ürünün alıcıya ulaştığı tarihten itibaren en geç beş iş günü içinde gerçekleştirilmelidir.
Sözleşmenin şeffaflığı: Aracılık sözleşmesi açık, anlaşılır ve satıcı tarafından kolayca erişilebilir şekilde platformun dâhili sisteminde saklanmalıdır.
Bu yükümlülüklerin ihlali halinde kamu kurumları tarafından idari para cezaları uygulanabileceği gibi ETHS’ler ile hukuki sorunların doğmasına da yol açılmasına sebep olabilir. .
Sonuç
E-ticaret aracılık sözleşmeleri, elektronik ticaret platformları ile satıcılar arasındaki ticari ilişkinin temelini oluşturan ve kapsamlı hukuki düzenlemeler içeren sözleşmelerdir.
Platformların büyüklüğüne bağlı olarak artan yükümlülükler, veri yönetimi kuralları ve satıcı haklarına ilişkin düzenlemeler dikkate alındığında bu sözleşmelerin hazırlanması teknik ve hukuki uzmanlık gerektirmektedir.
Özellikle e-ticaret alanında faaliyet gösterecek girişimler ve platform işletmecileri açısından, aracılık sözleşmelerinin mevzuata uygun şekilde hazırlanması ve düzenli olarak güncellenmesi büyük önem taşımaktadır.
Bu nedenle e-ticaret platformları için hazırlanacak sözleşmelerin veya mevcut sözleşmelerin hukuki açıdan incelenmesi sürecinde bir hukuk profesyonelinden destek alınması faydalı olacaktır.
